Τι Είναι η Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση;

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι η επιστροφή του περιεχομένου του στομάχου προς τον οισοφάγο. Στο κατώτερο άκρο του οισοφάγου υπάρχει ένας μυϊκός μηχανισμός, ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας: μια βαλβίδα που ανοίγει για να περάσει η τροφή στο στομάχι και κλείνει αμέσως μετά, ώστε το γαστρικό οξύ να μην γυρίζει προς τα πίσω.

Όταν αυτή η βαλβίδα δεν κλείνει επαρκώς ή χαλαρώνει πιο συχνά από το φυσιολογικό, το οξύ παλινδρομεί στον οισοφάγο, ερεθίζει τον ευαίσθητο βλεννογόνο του και προκαλεί φλεγμονή. Οι μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν πόσο διαδεδομένη είναι: υπολογίζουν τον παγκόσμιο επιπολασμό γύρω στο 14% – περίπου ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους – με τα ποσοστά στην Ευρώπη να κυμαίνονται από 9% έως 26%^1,2.

Τι Είναι η Διαφραγματοκήλη και Πώς Σχετίζεται με την Παλινδρόμηση;

Η διαφραγματοκήλη είναι μια χαλάρωση στο άνοιγμα του διαφράγματος – το οισοφαγικό τρήμα – μέσα από το οποίο ο οισοφάγος περνά από τον θώρακα στην κοιλιά. Όταν το άνοιγμα αυτό διευρυνθεί, ένα τμήμα του στομαχιού μπορεί να «γλιστρήσει» προς τα πάνω, μέσα στον θώρακα. Η μετατόπιση αυτή αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο τον αντιπαλινδρομικό μηχανισμό και έτσι επιδεινώνει ή και προκαλεί την παλινδρόμηση – γι’ αυτό και οι δύο καταστάσεις πολύ συχνά εξετάζονται και αντιμετωπίζονται μαζί. Δεν συνυπάρχουν όμως πάντα: υπάρχει παλινδρόμηση χωρίς διαφραγματοκήλη, όπως και διαφραγματοκήλη που δίνει ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα.

Ποια Είναι τα Συμπτώματα;

Τα κλασικά συμπτώματα είναι ο οπισθοστερνικός καύσος – αίσθημα καψίματος ή «καούρας» πίσω από το στέρνο που επιδεινώνεται μετά τα γεύματα και όταν ο ασθενής ξαπλώνει – και η παλινδρόμηση όξινου περιεχομένου ή τροφής, που μπορεί να φτάνει ως και το στόμα. Πολλοί ασθενείς τα υπομένουν σιωπηλά για χρόνια, θεωρώντας πως είναι φυσιολογικό επακόλουθο ενός μεγαλύτερου γεύματος, και καταφεύγουν σε περιστασιακά αντιόξινα. Έτσι όμως η πάθηση μένει χωρίς διάγνωση και χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση.

Η νόσος όμως εκδηλώνεται συχνά και με άλλα, λιγότερο τυπικά συμπτώματα, που καθυστερούν τη διάγνωση: χρόνιος νυχτερινός βήχας, βραχνάδα και αίσθημα κόμπου στον λαιμό, ακόμη και θωρακικός πόνος που μπορεί να μιμηθεί τον καρδιακό. Δεν είναι σπάνιο ένας ασθενής να επισκεφθεί πρώτα τον πνευμονολόγο ή τον ΩΡΛ πριν αναγνωριστεί η πραγματική αιτία. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου είναι η παχυσαρκία, που αυξάνει την ενδοκοιλιακή πίεση, το κάπνισμα, η εγκυμοσύνη και ορισμένες διατροφικές συνήθειες, όπως τα μεγάλα λιπαρά γεύματα πριν από τον ύπνο, ενώ ρόλο παίζει και η κληρονομική προδιάθεση.

Πώς Γίνεται η Διάγνωση;

Βασική εξέταση είναι η γαστροσκόπηση, που επιτρέπει τον άμεσο έλεγχο του βλεννογόνου του οισοφάγου και τη λήψη βιοψιών όπου χρειάζεται. Έτσι διαπιστώνεται τυχόν οισοφαγίτιδα και, κυρίως, ο οισοφάγος Barrett – μια προκαρκινική αλλοίωση του βλεννογόνου που οφείλεται στη χρόνια έκθεση στα οξέα και χρειάζεται στενή παρακολούθηση. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο ο χρόνιος καύσος δεν πρέπει να αγνοείται: η γαστροσκόπηση αποκλείει τυχόν σοβαρές επιπλοκές που μπορεί να έχουν ήδη αναπτυχθεί.

Όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο χειρουργικής αντιμετώπισης, ο έλεγχος συμπληρώνεται με δύο εξειδικευμένες εξετάσεις. Η εικοσιτετράωρη πεχαμετρία καταγράφει με ακρίβεια τη συχνότητα και τη διάρκεια των όξινων επεισοδίων, ενώ η μανομετρία οισοφάγου υψηλής ανάλυσης μετρά τις πιέσεις και την κινητικότητα του οισοφάγου. Οι δύο εξετάσεις τεκμηριώνουν αντικειμενικά την παλινδρόμηση και αποκλείουν διαταραχές της κινητικότητας πριν από οποιαδήποτε χειρουργική απόφαση. Τα ευρήματά τους συνεκτιμώνται στον σχεδιασμό της επέμβασης, χωρίς να καθορίζουν από μόνα τους τον τύπο θολοπλαστικής που θα προταθεί.

Τα Φάρμακα και τα Όριά τους

Πρώτο βήμα είναι πάντα τα υγιεινοδιαιτητικά μέτρα – μικρότερα και λιγότερο λιπαρά γεύματα, αποφυγή φαγητού πριν από την κατάκλιση, απώλεια βάρους και διακοπή καπνίσματος – που από μόνα τους ανακουφίζουν αρκετούς ασθενείς. Όταν αυτά δεν αρκούν, θεραπεία πρώτης γραμμής είναι οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPI), όπως η ομεπραζόλη (Losec) και η εσομεπραζόλη (Nexium), που ελέγχουν αποτελεσματικά τα συμπτώματα στους περισσότερους ασθενείς. Όταν χρησιμοποιούνται σωστά και για την κατάλληλη διάρκεια, παραμένουν χρήσιμα εργαλεία.

Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών, ωστόσο, δεν πετυχαίνει επαρκή έλεγχο των συμπτωμάτων ή εξακολουθεί να έχει ενοχλήματα παρά την αγωγή, ενώ και η μακροχρόνια χρήση έχει συνδεθεί με ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες. Τα φάρμακα δηλαδή δεν πρέπει να αποφεύγονται, αλλά ούτε μπορούν να είναι η μοναδική ή η οριστική λύση για όλους.

Η χειρουργική θεραπεία έχει σαφή ένδειξη σε τρεις κυρίως κατηγορίες³: στους ασθενείς με μεγάλη διαφραγματοκήλη που συντηρεί την παλινδρόμηση, σε όσους δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή ή εμφανίζουν ανεπιθύμητες ενέργειες από αυτήν, και – στην πράξη συχνά η πολυπληθέστερη ομάδα – στους ασθενείς που εμφανίζουν υποτροπή των συμπτωμάτων τους αμέσως μόλις κόψουν τα φάρμακα, ή δεν θέλουν να εξαρτώνται εφ’ όρου ζωής από αυτά.

Η Αντιπαλινδρομική Χειρουργική: Θολοπλαστική

Η επέμβαση που αποκαθιστά τον αντιπαλινδρομικό μηχανισμό λέγεται θολοπλαστική: ο θόλος του στομάχου περιτυλίγεται γύρω από τον κατώτερο οισοφάγο και σχηματίζει μια νέα βαλβίδα, ενώ στην ίδια επέμβαση αποκαθίσταται και η τυχόν διαφραγματοκήλη. Πραγματοποιείται λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά και στηρίζεται σε μακροχρόνια δεδομένα τυχαιοποιημένων μελετών³.

Το περιτύλιγμα μπορεί να είναι πλήρες ή μερικό και η επιλογή εξατομικεύεται: η μανομετρία και τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς συνεκτιμώνται, ενώ την τελική απόφαση τη λαμβάνουν από κοινού ο χειρουργός και ο ασθενής³. Οι παραλλαγές της επέμβασης είναι πολλές – κάθε μία με τη δική της τεχνική, τις πιθανές παρενέργειες και την πορεία ανάρρωσής της – και περιγράφονται αναλυτικά.

Συχνές Ερωτήσεις

Πηγές

Σχετικές παθήσεις και άρθρα