Παχυσαρκία & Μεταβολική Χειρουργική
Η παχυσαρκία – δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) 30 kg/m² και άνω – αναγνωρίζεται πλέον παγκοσμίως ως χρόνια νόσος και ως πανδημία, και οι αριθμοί επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό. Δεν είναι ζήτημα θέλησης ή αισθητικής, αλλά μια σύνθετη μεταβολική διαταραχή που οδηγεί σε διαβήτη, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο και πλήθος άλλων προβλημάτων. Για τους ασθενείς με νοσογόνο παχυσαρκία, όταν η δίαιτα, η άσκηση και η φαρμακευτική αγωγή δεν επαρκούν, η βαριατρική – μεταβολική χειρουργική είναι τεκμηριωμένη και διαρκής λύση, πάντοτε μέσα σε ένα πλαίσιο διά βίου παρακολούθησης από μια ομάδα ειδικών.
Με μια ματιά
- Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και παγκόσμια πανδημία – στην Ελλάδα, με μετρημένα στοιχεία, αφορά περίπου έναν στους τρεις ενήλικες
- Δεν είναι ζήτημα θέλησης – είναι μεταβολική διαταραχή που χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση
- Η χειρουργική έχει ένδειξη σε ΔΜΣ ≥ 35 kg/m², ή ≥ 30 kg/m² με μεταβολική νόσο όπως ο διαβήτης
- Στους παχύσαρκους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η μεταβολική χειρουργική υπερτερεί σαφώς της εντατικής φαρμακευτικής αγωγής
- Απαραίτητη προϋπόθεση: η διά βίου παρακολούθηση από πολυεπιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον βαριατρικό χειρουργό
Η Παχυσαρκία ως Νόσος
Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς «περιττά κιλά», ούτε αποτέλεσμα έλλειψης πειθαρχίας: είναι χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσος με ισχυρό γενετικό, ορμονικό και μεταβολικό υπόβαθρο. Ο παγκόσμιος χαρακτήρας της είναι πλέον αδιαμφισβήτητος: στη μεγαλύτερη σχετική ανάλυση, που συγκέντρωσε δεδομένα από 222 εκατομμύρια ανθρώπους, η παχυσαρκία αυξήθηκε στη μεγάλη πλειονότητα των χωρών του κόσμου μεταξύ 1990 και 20221.
Την ίδια εικόνα δείχνει και η Ελλάδα. Στην ελληνική εθνική μελέτη υγείας ΕΜΕΝΟ, όπου το βάρος και το ύψος μετρήθηκαν από τους ερευνητές αντί να δηλωθούν από τους ίδιους τους συμμετέχοντες, η παχυσαρκία αφορούσε στο 32,1% των ενηλίκων2. Το ποσοστό αυτό είναι αισθητά υψηλότερο από εκείνο που καταγράφουν οι έρευνες με αυτοαναφορά, καθώς το δηλωμένο βάρος είναι συστηματικά μικρότερο του πραγματικού, κάτι που χρειάζεται προσοχή σε κάθε σύγκριση στατιστικών.
Η σημασία της δεν εξαντλείται στο βάρος. Η νοσογόνος παχυσαρκία συνδέεται αιτιολογικά με τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, την αρτηριακή υπέρταση, τη δυσλιπιδαιμία, την αποφρακτική υπνική άπνοια, τη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα και αυξημένο κίνδυνο για ορισμένες μορφές καρκίνου. Ακριβώς επειδή είναι νόσος, χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση και όχι ενοχή.
Πότε Έχει Ένδειξη η Χειρουργική Αντιμετώπιση;
Η θεραπεία της παχυσαρκίας είναι κλιμακωτή, και ξεκινά πάντοτε από τη ρύθμιση της διατροφής, τη σωματική δραστηριότητα, την αλλαγή τρόπου ζωής και, όπου αυτή ενδείκνυται, τη φαρμακευτική αγωγή. Η χειρουργική αντιμετώπιση επιφυλάσσεται για τη νοσογόνο παχυσαρκία, όταν τα συντηρητικά μέτρα δεν επαρκούν. Σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες διεθνείς οδηγίες του 2022, η βαριατρική – μεταβολική χειρουργική συνιστάται για δείκτη μάζας σώματος 35 kg/m² και άνω, ανεξαρτήτως της παρουσίας συννοσηροτήτων, ή για ΔΜΣ μεταξύ 30 και 35 kg/m² όταν συνυπάρχει μεταβολική νόσος, όπως ο διαβήτης τύπου 23.
Οι ενδείξεις αυτές αντικατέστησαν τα παλαιότερα, αυστηρότερα κριτήρια που ίσχυαν επί δεκαετίες, καθώς τα δεδομένα κατέδειξαν ότι το όφελος εμφανίζεται και σε χαμηλότερα επίπεδα ΔΜΣ. Ο ΔΜΣ, ωστόσο, δεν αποφασίζει μόνος του: η τελική απόφαση εξατομικεύεται μετά από πλήρη εκτίμηση του ασθενούς, της γενικής του κατάστασης, των συννοσηροτήτων και της ψυχολογικής του ετοιμότητας, σε συνεργασία με μια ομάδα ειδικών.
Γιατί «Μεταβολική» Χειρουργική; Υπάρχουν Οφέλη πέρα από την Απώλεια Βάρους;
Ο όρος «μεταβολική χειρουργική» είναι κυριολεκτικός. Οι σύγχρονες επεμβάσεις, μαζί με τον περιορισμό της πρόσληψης τροφής, μεταβάλλουν και την έκκριση των ορμονών του εντέρου που ρυθμίζουν τη γλυκόζη και την όρεξη, με αποτέλεσμα η βελτίωση του σακχάρου να αρχίζει συχνά μέσα σε ημέρες από την επέμβαση, πριν καν επιτευχθεί αξιόλογη απώλεια βάρους.
Γι’ αυτό και στους παχύσαρκους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 η χειρουργική είναι σαφώς αποτελεσματικότερη από τη φαρμακευτική αγωγή: στην τυχαιοποιημένη μελέτη STAMPEDE, ο στόχος της άριστης γλυκαιμικής ρύθμισης (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη ≤ 6%, με ή χωρίς φαρμακευτική αγωγή) επιτεύχθηκε στα πέντε έτη στο 29% και 23% των χειρουργημένων ασθενών, έναντι μόλις 5% με την εντατική φαρμακευτική θεραπεία4.
Οι βαριατρικές χειρουργικές επεμβάσεις έχουν και ένα ακόμη πλεονέκτημα: τα οφέλη είναι ανθεκτικά στο χρόνο και διατηρούνται σε βάθος εικοσαετίας, όπως αναλύεται στη σελίδα της νοσογόνου παχυσαρκίας. Τα φάρμακα νέας γενιάς τύπου Ozempic/Wegovy και Mounjaro μας έχουν προσφέρει χρήσιμα εργαλεία, όμως η βαριατρική χειρουργική παραμένει καλά μελετημένη και δοκιμασμένη στον χρόνο λύση για τη νοσογόνο παχυσαρκία.
Νοσογόνος Παχυσαρκία – Μεταβολικό Σύνδρομο
Η νόσος, οι συννοσηρότητες και οι θεραπευτικές επιλογές – από τη φαρμακευτική αγωγή έως τη χειρουργική.
Περισσότερα
Βαριατρικές – Μεταβολικές Επεμβάσεις
Οι σύγχρονες επεμβάσεις: γαστρικό μανίκι, παρακάμψεις, βαριατρικές επανεπεμβάσεις και η διά βίου παρακολούθηση.
Περισσότερα
Η Θεραπεία Δεν Τελειώνει στο Χειρουργείο
Αν κρατήσετε ένα μόνο μήνυμα από αυτή τη σελίδα, ας είναι αυτό: η βαριατρική επέμβαση δεν είναι λύση «μια κι έξω», αλλά η αρχή μιας διά βίου δέσμευσης. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες είναι κατηγορηματικές ότι ο βαριατρικός ασθενής χρειάζεται ομάδα γύρω του και όχι έναν μόνο γιατρό, με ιδιαίτερη προσοχή στα διατροφικά και μεταβολικά ζητήματα σε όλη τη διάρκεια της ζωής5. Χειρουργός, διαιτολόγος, ψυχολόγος και – κατά περίπτωση – ενδοκρινολόγος, γαστρεντερολόγος και όσες άλλες ειδικότητες απαιτούνται, συνεργάζονται στην προετοιμασία του ασθενούς για το χειρουργείο και, στη συνέχεια, στη μακροχρόνια παρακολούθηση.
Το περιεχόμενό της είναι ουσιαστικό: περιλαμβάνει συστηματικό έλεγχο των διατροφικών δεικτών, τακτική συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών και ιχνοστοιχείων και υποστήριξη στην αλλαγή του τρόπου ζωής, ώστε το αποτέλεσμα να διατηρηθεί και οι συννοσηρότητες να υποχωρήσουν με ασφάλεια. Ο ασθενής που δεν είναι διατεθειμένος να δεσμευτεί σε αυτή τη μακροχρόνια συνεργασία δεν είναι κατάλληλος υποψήφιος για βαριατρική επέμβαση, και η συζήτηση αυτή πρέπει να γίνεται ειλικρινά πριν από κάθε απόφαση.
Πότε να απευθυνθείτε σε χειρουργό
Αν ζείτε με νοσογόνο παχυσαρκία και οι προσπάθειές σας με δίαιτα, άσκηση ή ακόμη και φαρμακευτική αγωγή δεν έχουν αποδώσει, ή αν συνυπάρχει διαβήτης τύπου 2 που δύσκολα ρυθμίζεται, αξίζει να συζητήσετε τις επιλογές σας με έναν εξειδικευμένο βαριατρικό χειρουργό.
Δε χρειάζεται να διστάζετε ή να φοβάστε – η επίσκεψη στο ιατρείο δε σημαίνει αυτόματα δέσμευση για χειρουργείο, αλλά είναι απλώς μια ειλικρινής συζήτηση και η αρχή ενός εξατομικευμένου, τεκμηριωμένου σχεδιασμού της θεραπείας σας.
Συχνές Ερωτήσεις
Η βαριατρική χειρουργική είναι «η εύκολη λύση»;
Κάθε άλλο: είναι ένα ισχυρό εργαλείο που λειτουργεί μόνο μέσα σε ένα πλαίσιο μόνιμης αλλαγής του τρόπου ζωής και διά βίου παρακολούθησης. Απαιτεί δέσμευση από τον ασθενή πριν και κυρίως μετά την επέμβαση, γι’ αυτό και η προετοιμασία και η επιλογή του κατάλληλου υποψηφίου είναι τόσο σημαντικές.
Τα νέα φάρμακα αδυνατίσματος δεν κάνουν το χειρουργείο περιττό;
Τα φάρμακα νέας γενιάς είναι χρήσιμο εργαλείο και έχουν τη θέση τους, όμως τα δεδομένα δείχνουν ότι το βάρος συχνά επανέρχεται με τη διακοπή τους. Η βαριατρική επέμβαση, αντίθετα, δίνει στη νοσογόνο παχυσαρκία λύση αποτελεσματική και δοκιμασμένη σε βάθος χρόνου.
Θεραπεύεται ο διαβήτης με τη μεταβολική χειρουργική;
Σε πολλούς παχύσαρκους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 η νόσος υποχωρεί – μπαίνει σε ύφεση – μετά τη μεταβολική επέμβαση, σαφώς περισσότερο απ’ ό,τι με τη φαρμακευτική αγωγή. Η λέξη «ύφεση» δεν σημαίνει απαραίτητα οριστική ίαση, γι’ αυτό και η παρακολούθηση παραμένει απαραίτητη.
Είναι επικίνδυνη η βαριατρική επέμβαση;
Καμία χειρουργική επέμβαση δεν είναι χωρίς κινδύνους, και δεν θα ήταν ειλικρινές να το παραβλέψουμε. Οι σύγχρονες βαριατρικές επεμβάσεις γίνονται λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά, με χαμηλά ποσοστά επιπλοκών σε εξειδικευμένα κέντρα – ενώ η νοσογόνος παχυσαρκία που μένει χωρίς θεραπεία ενέχει, μακροπρόθεσμα, σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία. Η προεγχειρητική εκτίμηση από τη χειρουργική και αναισθησιολογική ομάδα γίνεται ακριβώς για να σταθμιστεί και να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος για εσάς προσωπικά.
Ποιος αποφασίζει ποια επέμβαση είναι κατάλληλη για μένα;
Η απόφαση λαμβάνεται από κοινού μεταξύ χειρουργού και ασθενούς, μετά από πλήρη εκτίμηση από την πολυεπιστημονική ομάδα, με βάση τον ΔΜΣ, τις συννοσηρότητες, τις διατροφικές σας συνήθειες και άλλους παράγοντες. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές επεμβάσεις και παραλλαγές τους, η κάθε μία με τα υπέρ και τα κατά της: δουλειά του χειρουργού σας είναι να επιλέξει και να σας προτείνει τις πλέον κατάλληλες για την πάθησή σας.
Με προβληματίζει το κόστος της επέμβασης – τι πρέπει να ξέρω;
Σε γενικές γραμμές, η δημόσια ασφάλιση συνεισφέρει στο νοσηλευτικό σκέλος όταν το θεραπευτήριο είναι συμβεβλημένο με τον ΕΟΠΥΥ, ενώ στην ιδιωτική ασφάλιση καθοριστικό είναι το εκάστοτε συμβόλαιο. Μια πρώτη, γενική ενημέρωση δίνει η σελίδα Κόστος και Ασφαλιστική Κάλυψη· τα οικονομικά της δικής σας περίπτωσης τα συζητάμε ανοιχτά στο ιατρείο, από την πρώτη κιόλας επίσκεψη.
Πηγές
- NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022: a pooled analysis of 3663 population-representative studies with 222 million children, adolescents, and adults. Lancet. 2024;403(10431):1027-1050. doi.org/10.1016/S0140-6736(23)02750-2 (ανοίγει σε νέα καρτέλα)
- Touloumi G, Karakosta A, Kalpourtzi N, et al. High prevalence of cardiovascular risk factors in adults living in Greece: the EMENO National Health Examination Survey. BMC Public Health. 2020;20(1):1665. doi.org/10.1186/s12889-020-09757-4 (ανοίγει σε νέα καρτέλα)
- Eisenberg D, Shikora SA, Aarts E, et al. 2022 ASMBS and IFSO Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Obes Surg. 2023;33(1):3-14. doi.org/10.1007/s11695-022-06332-1 (ανοίγει σε νέα καρτέλα)
- Schauer PR, Bhatt DL, Kirwan JP, et al. Bariatric Surgery versus Intensive Medical Therapy for Diabetes — 5-Year Outcomes. N Engl J Med. 2017;376(7):641-651. doi.org/10.1056/NEJMoa1600869 (ανοίγει σε νέα καρτέλα)
- Mechanick JI, Apovian C, Brethauer S, et al. Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Nutrition, Metabolic, and Nonsurgical Support of Patients Undergoing Bariatric Procedures — 2019 Update. Obesity (Silver Spring). 2020;28(4):O1-O58. doi.org/10.1002/oby.22719 (ανοίγει σε νέα καρτέλα)
Σχετικές παθήσεις και άρθρα
Βαριατρική Χειρουργική και Διαβήτης
Τα επιστημονικά δεδομένα: γιατί η μεταβολική χειρουργική υπερτερεί στη ρύθμιση του διαβήτη.
Περισσότερα
Ozempic – Mounjaro ή Χειρουργείο;
Τι πραγματικά δουλεύει στην παχυσαρκία: φάρμακα ή επέμβαση;
Περισσότερα
Βαριατρικές – Μεταβολικές Επεμβάσεις
Ποια επέμβαση ταιριάζει σε ποιον ασθενή και τι σημαίνει η παρακολούθηση.
Περισσότερα
