Νοσογόνος Παχυσαρκία – Μεταβολικό Σύνδρομο
Η νοσογόνος παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος, όχι ζήτημα θέλησης, και το μεταβολικό σύνδρομο που τη συνοδεύει – παχυσαρκία, υπέρταση, διαταραχή του σακχάρου και δυσλιπιδαιμία (διαταραχές της χοληστερίνης και των τριγλυκεριδίων) μαζί – πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο για διαβήτη και καρδιαγγειακή νόσο. Η αντιμετώπισή της είναι κλιμακωτή: ξεκινά από τη διατροφή και την άσκηση, συνεχίζει με τη φαρμακευτική αγωγή και, για τους ασθενείς με βαρύτερη νόσο, καταλήγει στη βαριατρική – ή μεταβολική, όπως την αποκαλούμε σήμερα – χειρουργική, που έχει τα πιο ανθεκτικά στο χρόνο αποτελέσματα. Ο στόχος δεν είναι αυτή καθ’ εαυτή η απώλεια του βάρους, αλλά η υγεία και η ποιότητα ζωής.
Με μια ματιά
- Χρόνια νόσος με μεγάλη συχνότητα: στη χώρα μας οι καταγραφές δείχνουν περίπου έναν στους τρεις ενήλικες
- Το μεταβολικό σύνδρομο συνδυάζει παχυσαρκία, υπέρταση, διαταραχή σακχάρου και δυσλιπιδαιμία
- Οδηγεί σε διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακή νόσο, υπνική άπνοια και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου
- Τα νέα φάρμακα βοηθούν, αλλά το βάρος συχνά επανέρχεται με τη διακοπή τους
- Η χειρουργική προσφέρει την πιο διαρκή λύση και μειώνει τη θνητότητα
Τι Είναι η Νοσογόνος Παχυσαρκία και το Μεταβολικό Σύνδρομο;
Η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται νοσογόνος όταν φθάνει σε επίπεδα που βλάπτουν ενεργά την υγεία. Οι επαγγελματίες υγείας ταξινομούν την παχυσαρκία με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ ή BMI – Body Mass Index), ο οποίος υπολογίζεται βάσει του ύψους και του βάρους του ατόμου (βάρος σε κιλά διά ύψος σε μέτρα στο τετράγωνο). Για μη ασιατικούς πληθυσμούς, ως φυσιολογικό εύρος θεωρούνται οι τιμές από 18,5 έως 24,9 kg/m², ενώ τιμές από 25 έως 29,9 kg/m² χαρακτηρίζουν το άτομο ως υπέρβαρο. Όταν το BMI ξεπερνά τα 35 kg/m², ή τα 30 kg/m² με συνυπάρχουσες σχετιζόμενες παθήσεις, ο ασθενής θεωρείται πλέον ότι πάσχει από νοσογόνο παχυσαρκία. Δεν πρόκειται ούτε για αισθητικό ζήτημα, ούτε για αποτέλεσμα έλλειψης πειθαρχίας, αλλά για χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσο με γενετικό, ορμονικό και μεταβολικό υπόβαθρο, που στην Ελλάδα αφορά περίπου έναν στους τρεις ενήλικες, όπως καταγράφεται με μετρημένα εθνικά δεδομένα στη σελίδα της παχυσαρκίας.
Το μεταβολικό σύνδρομο είναι η επικίνδυνη «παρέα» που συχνά τη συνοδεύει: η ταυτόχρονη παρουσία κεντρικής παχυσαρκίας, αυξημένης αρτηριακής πίεσης, διαταραγμένου μεταβολισμού του σακχάρου και δυσλιπιδαιμίας. Το καθένα από αυτά χωριστά αυξάνει τον κίνδυνο· μαζί, πολλαπλασιάζουν την πιθανότητα για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακή νόσο. Η κοιλιακή παχυσαρκία προκαλεί χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή και αντίσταση στην ινσουλίνη, και εκεί ακριβώς βρίσκεται ο μηχανισμός που συνδέει το βάρος με τη μεταβολική νόσο.
Γιατί Είναι Επικίνδυνη; Ποιες Παθήσεις Προκαλεί;
Ο κίνδυνος της νοσογόνου παχυσαρκίας βρίσκεται στις επιπτώσεις της στον οργανισμό. Η νόσος συνδέεται αιτιολογικά με ένα ευρύ φάσμα σοβαρών παθήσεων: τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, την αρτηριακή υπέρταση, τη στεφανιαία νόσο, το έμφραγμα του μυοκαρδίου και τα εγκεφαλικά επεισόδια, την αποφρακτική υπνική άπνοια, τη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (φλεγμονή του ήπατος από τη συσσώρευση λίπους), την οστεοαρθρίτιδα, διαταραχές της γονιμότητας και της εμμήνου ρύσεως, καθώς και αυξημένο κίνδυνο για αρκετές μορφές καρκίνου. Πολλές από αυτές εξελίσσονται σιωπηλά επί χρόνια, πριν εκδηλωθούν κλινικά.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι η σχέση αυτή αντιστρέφεται: όταν η απώλεια βάρους είναι ουσιαστική και κρατάει στον χρόνο, πολλές από τις συννοσηρότητες βελτιώνονται ή και υποχωρούν εντελώς. Στη σουηδική μελέτη SOS, μία από τις μεγαλύτερες που έχουν γίνει στη μεταβολική χειρουργική, οι ασθενείς που αντιμετωπίστηκαν χειρουργικά είχαν σημαντικά μειωμένη εμφάνιση διαβήτη, εμφράγματος και εγκεφαλικού, και μειωμένη συνολική θνητότητα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου4,5. Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, με άλλα λόγια, είναι ζήτημα προσδόκιμου επιβίωσης.
Πώς Αντιμετωπίζεται; Η Θέση των Φαρμάκων
Κανένας ασθενής, σε οποιοδήποτε στάδιο παχυσαρκίας, δεν ανακτά τον έλεγχο του βάρους του χωρίς τις βασικές παρεμβάσεις: εξατομικευμένη και πλήρη υγιεινή διατροφή χωρίς θερμιδικό πλεόνασμα, αύξηση της γυμναστικής και της σωματικής δραστηριότητας και γενικότερη αλλαγή στον τρόπο ζωής. Για πολλούς ασθενείς, ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν αρκούν, και τότε η φαρμακευτική αγωγή δίνει μια επιπλέον επιλογή.
Οι ενέσιμοι αγωνιστές των ορμονών του εντέρου – η σεμαγλουτίδη (γνωστή με τις εμπορικές ονομασίες Ozempic και Wegovy) και η τιρζεπατίδη (Mounjaro) – έχουν γνωρίσει μεγάλη δημοφιλία τον τελευταίο καιρό. Πρόκειται για φάρμακα που αρχικά αναπτύχθηκαν για τον σακχαρώδη διαβήτη και μιμούνται τη δράση ορμονών του εντέρου, όπως η GLP-1, που ευνοούν την απώλεια βάρους και τη ρύθμιση του μεταβολισμού – ορμονών των οποίων η παραγωγή αυξάνεται φυσικά και μετά από μια βαριατρική επέμβαση. Στις μεγάλες σχετικές τυχαιοποιημένες μελέτες, η σεμαγλουτίδη πέτυχε μέση απώλεια περίπου 15% του σωματικού βάρους1, ενώ η τιρζεπατίδη έφθασε έως και το 21% στις υψηλότερες δόσεις2 – αποτελέσματα πρωτοφανή για φαρμακευτική αγωγή.
Το όφελος διαρκεί όσο διαρκεί η αγωγή. Στη μελέτη που εξέτασε ακριβώς αυτό το ερώτημα, οι ασθενείς που διέκοψαν τη σεμαγλουτίδη ανέκτησαν – και σύντομα – σημαντικό μέρος του βάρους που είχαν χάσει3. Τα φάρμακα αυτά έχουν αξία ως εργαλεία για συγκεκριμένες εφαρμογές, όχι για αδιάκριτη χρήση σε κάθε παχύσαρκο ασθενή, ενώ δεν πρέπει να αγνοούμε τις παρενέργειές τους: την ανάπτυξη παγκρεατίτιδας και τις πολύ σημαντικές διαταραχές που προκαλούν στη γαστρική και εντερική λειτουργία. Όταν χορηγούνται ως μοναδική θεραπεία για τη νοσογόνο παχυσαρκία καταλήγουν να χρησιμοποιούνται ως χρόνια, πρακτικά ισόβια αγωγή – ένα δεδομένο που πρέπει να συνεκτιμάται στην απόφαση για τον μακροχρόνιο σχεδιασμό της αντιμετώπισης της νόσου.
Πότε Είναι η Χειρουργική η Καλύτερη Επιλογή;
Για τους ασθενείς με νοσογόνο παχυσαρκία, η βαριατρική – μεταβολική χειρουργική παραμένει η μέθοδος εκλογής (gold standard) ως θεραπεία με τα πιο ανθεκτικά και τεκμηριωμένα μακροχρόνια αποτελέσματα. Σε αντίθεση με τη φαρμακευτική αγωγή, το όφελος διατηρείται μακροπρόθεσμα: στη μελέτη SOS, η απώλεια βάρους παρέμεινε ουσιαστική ακόμη και είκοσι χρόνια μετά την επέμβαση, με ταυτόχρονη δραστική μείωση της εμφάνισης διαβήτη και των καρδιαγγειακών συμβαμάτων5. Στην ίδια μελέτη η χειρουργική αποδείχθηκε ότι μειώνει και τη συνολική θνητότητα των ασθενών με νοσογόνο παχυσαρκία4.
Η προετοιμασία για το χειρουργείο περιλαμβάνει πάντοτε μια πολυεπιστημονική ομάδα – χειρουργό, διαιτολόγο, ψυχολόγο και κατά περίπτωση άλλες ειδικότητες – και προϋποθέτει τη δέσμευση του ασθενούς σε διά βίου παρακολούθηση από τον χειρουργό του. Η χειρουργική και η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι, εξάλλου, αντίπαλες: σε πολλούς ασθενείς συνδυάζονται, με τα φάρμακα να έχουν θέση πριν ή μετά την επέμβαση. Οι επεμβάσεις είναι πολλές, με αρκετές παραλλαγές, και η κάθε τεχνική έχει τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της. Η βαριατρική χειρουργική είναι ένας ιδιαίτερα εξειδικευμένος κλάδος, όπου ο χειρουργός επιλέγει ξεχωριστά για κάθε ασθενή.
Βαριατρικές – Μεταβολικές Επεμβάσεις
Γαστρικό μανίκι, παρακάμψεις, βαριατρικές επανεπεμβάσεις και η διά βίου παρακολούθηση, αναλυτικά.
Περισσότερα
Παχυσαρκία & Μεταβολική Χειρουργική
Ο τομέας συνολικά: ενδείξεις, οφέλη και η φιλοσοφία της μεταβολικής χειρουργικής.
Περισσότερα
Πότε να απευθυνθείτε σε χειρουργό
Αν ζείτε με νοσογόνο παχυσαρκία και οι προσπάθειες με δίαιτα, άσκηση και φαρμακευτική αγωγή δεν αποδίδουν, ή αν συνυπάρχουν διαβήτης τύπου 2, υπέρταση ή άπνοια ύπνου που δύσκολα ελέγχονται, αξίζει να συζητήσετε τις επιλογές σας με εξειδικευμένο χειρουργό. Η εκτίμηση δεν οδηγεί αυτόματα σε χειρουργείο – οδηγεί σε έναν τεκμηριωμένο, εξατομικευμένο σχεδιασμό της θεραπείας σας.
Συχνές Ερωτήσεις
Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς θέμα θέλησης;
Κατηγορηματικά όχι. Είναι χρόνια νόσος με ισχυρό γενετικό, ορμονικό και μεταβολικό υπόβαθρο, όπως αναγνωρίζουν όλοι οι διεθνείς οργανισμοί υγείας. Ο οργανισμός των παχύσαρκων ασθενών «υπερασπίζεται» το αυξημένο βάρος με ορμονικούς μηχανισμούς, γι’ αυτό και η μόνη θέληση σπάνια αρκεί – χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση.
Τα φάρμακα τύπου Ozempic ή Mounjaro δε λύνουν το πρόβλημα;
Είναι αξιόλογα και πετυχαίνουν μια σημαντική απώλεια βάρους, όμως το βάρος τείνει να επιστρέφει μόλις η αγωγή σταματήσει. Για τη νοσογόνο παχυσαρκία η χειρουργική παραμένει η θεραπεία εκλογής, και ενδέχεται τα δύο να συνδυάζονται κατά περίπτωση.
Το μεταβολικό σύνδρομο υποχωρεί αν χάσω βάρος;
Σε μεγάλο βαθμό, ναι. Η ουσιαστική και ανθεκτική απώλεια βάρους βελτιώνει ή μπορεί ακόμη και να εξαλείψει τον διαβήτη, την υπέρταση και τη δυσλιπιδαιμία, όπως έδειξαν οι μεγάλες μελέτες παρακολούθησης. Γι’ αυτό και ο στόχος της θεραπείας είναι η μεταβολική υγεία, όχι απλώς ο αριθμός στη ζυγαριά.
Ποιος είναι κατάλληλος υποψήφιος για χειρουργείο;
Κατάλληλος υποψήφιος για βαριατρική επέμβαση είναι κατά κανόνα ο ασθενής με νοσογόνο παχυσαρκία στον οποίο η δίαιτα, η άσκηση ή/και η φαρμακευτική αγωγή δεν έχουν φέρει ένα ικανοποιητικό και σταθερό στο χρόνο αποτέλεσμα, ιδίως όταν συνυπάρχει μεταβολική νόσος όπως ο διαβήτης. Υπάρχουν διεθνείς οδηγίες που καθορίζουν ποιες είναι οι ενδείξεις για μεταβολική χειρουργική και πώς κλιμακώνεται η θεραπεία, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση παραμένει η δέσμευση του ασθενούς σε διά βίου παρακολούθηση.
Είναι επικίνδυνη η βαριατρική χειρουργική;
Οι σύγχρονες λαπαροσκοπικές βαριατρικές επεμβάσεις έχουν πολύ καλό προφίλ ασφάλειας σε εξειδικευμένα κέντρα, και – κρίσιμο στοιχείο – έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τη συνολική θνητότητα των παχύσαρκων ασθενών. Όπως κάθε επέμβαση, ενέχουν κάποιον κίνδυνο, που ελαχιστοποιείται με τη σωστή επιλογή ασθενούς, την εμπειρία της ομάδας και τη σχολαστική παρακολούθηση. Για την πλειονότητα των κατάλληλα επιλεγμένων ασθενών, τα τεκμηριωμένα οφέλη για την υγεία υπερτερούν σε βάθος χρόνου των κινδύνων της επέμβασης.
Πηγές
- Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. doi.org/10.1056/NEJMoa2032183
- Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205-216. doi.org/10.1056/NEJMoa2206038
- Rubino D, Abrahamsson N, Davies M, et al. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2021;325(14):1414-1425. doi.org/10.1001/jama.2021.3224
- Sjöström L, Narbro K, Sjöström CD, et al. Effects of bariatric surgery on mortality in Swedish obese subjects. N Engl J Med. 2007;357(8):741-752. doi.org/10.1056/NEJMoa066254
- Sjöström L. Review of the key results from the Swedish Obese Subjects (SOS) trial. J Intern Med. 2013;273(3):219-234. doi.org/10.1111/joim.12012
Σχετικές παθήσεις και άρθρα
Ozempic – Mounjaro ή Χειρουργείο;
Τι πραγματικά δουλεύει στην παχυσαρκία: φάρμακα ή επέμβαση;
Περισσότερα
Παχυσαρκία & Μεταβολική Χειρουργική
Πότε το βάρος γίνεται ιατρικό ζήτημα και ποιες θεραπείες υπάρχουν.
Περισσότερα
Βαριατρικές – Μεταβολικές Επεμβάσεις
Οι σύγχρονες επεμβάσεις και η διά βίου παρακολούθηση, αναλυτικά.
Περισσότερα
