Τι Λέμε Αιμορροΐδες;

Φυσιολογικά, στην ορθοπρωκτική χώρα υπάρχουν μικρά εξογκώματα που αποτελούνται από αγγειακό, συνδετικό και μυϊκό ιστό, και τα οποία αποκαλούμε αιμορροΐδες. Διακρίνονται σε εσωτερικές και εξωτερικές, αναλόγως της θέσης τους: οι εσωτερικές αιμορροΐδες βρίσκονται στο εσωτερικό του πρωκτού και πιο συγκεκριμένα στο τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου που λέγεται ορθό, και επομένως δεν είναι ορατές φυσιολογικά.

Οι εξωτερικές αιμορροΐδες βρίσκονται φυσιολογικά έξω από τον πρωκτό, στο δέρμα γύρω από αυτόν (το λεγόμενο πρωκτόδερμα), και επομένως είναι και ορατές, αλλά και ψηλαφητές από το εξωτερικό του σώματος. Λειτουργικά είναι μικρά «μαξιλαράκια»: συμμετέχουν φυσιολογικά στον μηχανισμό της εγκράτειας κοπράνων και υποστηρίζουν το έργο των δύο πρωκτικών σφιγκτήρων. Υπό κανονικές συνθήκες δεν προκαλούν πόνο, δε ματώνουν και δεν γίνονται αντιληπτές χωρίς ειδικό λόγο.

Τι Είναι η Αιμορροϊδοπάθεια; Πώς Προκαλείται;

Αιμορροϊδοπάθεια ονομάζεται η κατάσταση στην οποία οι αιμορροΐδες, φυσιολογικά αγγειακά μαξιλαράκια του πρωκτικού καναλιού, διογκώνονται και προκαλούν συμπτώματα. Όταν για διάφορους λόγους το αίμα λιμνάζει μέσα στις αιμορροΐδες, αυτές διογκώνονται, και η διόγκωση με τη σειρά της δημιουργεί προβλήματα που διαφέρουν ανάλογα με το αν αφορούν τις εξωτερικές ή τις εσωτερικές.

Οι εξωτερικές αρχίζουν να πρήζονται και να ενοχλούν τον ασθενή κατά το κάθισμα, ενώ αν δημιουργηθεί θρόμβος, δηλαδή πήγμα αίματος εντός αυτών, ο πόνος είναι αφόρητος και ο ασθενής αναγκάζεται να αναζητήσει επειγόντως ιατρική βοήθεια. Στις εσωτερικές, η διόγκωση από τη φλεβική στάση εκδηλώνεται συνήθως με αιμορραγία που είναι ζωηρή κόκκινη και κατά κανόνα ανώδυνη, και όσο επιδεινώνεται η κατάσταση οι όζοι διογκώνονται περισσότερο, με αποτέλεσμα να προβάλλουν κατά τη διάρκεια των κενώσεων δια μέσου του πρωκτού προς το εξωτερικό του σώματος.

Σε ασθενείς με προχωρημένη αιμορροϊδοπάθεια, ο αιμορροϊδικός ιστός πλέον δεν ανατάσσεται αυτόματα μετά το πέρας των κενώσεων, και ο ασθενής πρέπει να προβεί σε μηχανική ανάταξη με τα δάχτυλα. Σε ακραίες περιπτώσεις το μέγεθος των αιμορροΐδων δεν επιτρέπει καθόλου την ανάταξη, οπότε ο ασθενής αρχίζει να παρουσιάζει πόνο και άλλα συμπτώματα όπως δυσχεσία (αδυναμία προς ικανοποιητική κένωση) ή περίσφιξη των αιμορροΐδων.

Η νόσος είναι εξαιρετικά συχνή. Σε μεγάλη μελέτη στο γενικό πληθυσμό, πάσχουσες αιμορροΐδες ανευρέθηκαν σχεδόν σε δύο στους πέντε ενήλικες, με περισσότερους από τους μισούς να μην έχουν κανένα σύμπτωμα¹, ενώ υπολογίζεται ότι άνω του 50% του πληθυσμού, άνδρες και γυναίκες, θα εμφανίσει σχετικά συμπτώματα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Από όσους εμφανίσουν συμπτώματα, υπολογίζεται ότι στο χειρουργείο φτάνει τελικώς μια μικρή μειονότητα, της τάξης του ενός στους δέκα.

Παλαιότερα πιστεύαμε ότι η αιμορροϊδοπάθεια προκαλείται κατά κύριο λόγο από τη δυσκοιλιότητα, κάτι που πλέον γνωρίζουμε ότι δεν ισχύει απόλυτα. Σαφώς, οι δύσκολες και σκληρές κενώσεις επιδεινώνουν την κατάσταση, αλλά δεν είναι ο κύριος παθογενετικός μηχανισμός. Επικρατεί σήμερα η άποψη ότι αιμορροϊδοπάθεια εμφανίζουν κυρίως ασθενείς με αυξημένο τόνο των πρωκτικών τους σφιγκτήρων, δηλαδή εκείνοι που δεν μπορούν, για πολλούς λόγους, να χαλαρώσουν εντελώς τους σφιγκτήρες τους κατά τη διάρκεια της κένωσης. Ο ακριβής μηχανισμός, παρ’ όλα αυτά, δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστός. Η αιμορροϊδοπάθεια είναι μάλλον μια πολυπαραγοντική πάθηση, και στα αίτιά της συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

• Χρόνια δυσκοιλιότητα
• Μεγάλος χρόνος παραμονής στην τουαλέτα (κωλυσιεργία με περιοδικά ή smartphones)
• Κακές διατροφικές συνήθειες (κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων κόκκινου κρέατος και κατεργασμένων φαγητών και αποχή από την κατανάλωση φυτικών ινών)
• Καθιστική ζωή ή αποχή από τη φυσική άσκηση και δραστηριότητα
• Υπερτονία των πρωκτικών σφιγκτήρων
• Διαταραχές του πυελικού εδάφους
• Αυξημένο σωματικό βάρος, παχυσαρκία
• Παρατεταμένη ορθοστασία, συνήθως λόγω επαγγελματικής δραστηριότητας
• Άρση μεγάλων βαρών στα πλαίσια επαγγελματικής δραστηριότητας ή άλλων ασχολιών
• Κληρονομική προδιάθεση
• Ειδικά για τις γυναίκες, εγκυμοσύνη και τοκετός

Το πρόβλημα είναι ότι οι ασθενείς που έχουν αιμορροϊδοπάθεια πολύ συχνά αγνοούν τα συμπτώματα, ή δεν τους αποδίδουν τη δέουσα σοβαρότητα, είτε επειδή τα θεωρούν παροδικά και αμελητέα, είτε επειδή ντρέπονται, εξαιτίας της ευαίσθητης περιοχής στην οποία αφορά η πάθηση. Έτσι, όταν αρκετοί ασθενείς φτάνουν τελικά στο χειρουργικό ιατρείο για εξέταση, η νόσος βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο και δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί συντηρητικά.

Ποια Είναι τα Συμπτώματα; Πώς Γίνεται η Διάγνωση;

Το συχνότερο σύμπτωμα της αιμορροϊδοπάθειας είναι η αιμορραγία από το ορθό. Το αίμα είναι συνήθως έντονο κόκκινο και είναι εμφανές είτε στο χαρτί τουαλέτας μετά το σκούπισμα, είτε επαλείφει τα κόπρανα και είναι ορατό μέσα στο νερό της τουαλέτας. Κάθε αιμορραγία από το πεπτικό σύστημα χρειάζεται διερεύνηση: η παρουσία συμπτωματικής αιμορροϊδοπάθειας δεν αποκλείει σε καμία περίπτωση την ταυτόχρονη ύπαρξη κάποιου αδενώματος ή πολύποδα πιο ψηλά στο έντερο, που μπορεί και αυτό να αιμορραγεί και να διαλάθει της προσοχής, με δυσμενείς επιπτώσεις σε βάθος χρόνου².

Σε νέους ασθενείς, ο περαιτέρω έλεγχος μπορεί να αποφευχθεί χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, αλλά από κάποια ηλικία και άνω ο χειρουργός θα ζητήσει κολονοσκοπικό έλεγχο από γαστρεντερολόγο στα πλαίσια της τυπικής διερεύνησης. Συνήθως η αιμορραγία δεν επηρεάζει ουσιαστικά τον ασθενή, αλλά τα συχνά επεισόδια – ιδίως σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή για κάποιο συνυπάρχον νόσημα – μπορούν να οδηγήσουν σε αναιμία, με αδυναμία και καταβολή.

Το άλλο σύμπτωμα με το οποίο συχνά προσέρχονται ασθενείς με αιμορροϊδοπάθεια στο ιατρείο είναι η ανεύρεση του αιμορροϊδικού όζου κατά την ψηλάφηση. Μπορεί να είναι εξωτερική αιμορροΐδα, μπορεί και ευμεγέθης εσωτερική που έχει διογκωθεί σε σημείο να προβάλλει έξω από τον πρωκτό κατά την κένωση ή σταθερά, και ο ασθενής την ψηλαφά στην τουαλέτα κατά την κένωση ή κατά τη διάρκεια του μπάνιου. Άλλα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίσει ένας ασθενής με αιμορροϊδική νόσο, αναλόγως του σταδίου της παθήσεως, είναι περιπρωκτικός κνησμός («φαγούρα»), βλεννώδης έκκριση από τον πρωκτό και αίσθημα βάρους στον πρωκτό.

Ο πόνος στην αιμορροϊδοπάθεια έχει συνήθως συγκεκριμένη αιτία: την εξωτερική θρομβωμένη αιμορροΐδα. Δημιουργείται ένα πήγμα (θρόμβος) εντός του αιμορροϊδικού όζου, ο οποίος αλλάζει χρώμα και σκουραίνει σε βαθύ μπλε ή μωβ, ενώ ο πόνος είναι οξύς και επίμονος, τόσο έντονος που ο ασθενής δεν μπορεί να βρει ανακούφιση. Η θρόμβωση αιμορροΐδας είναι επείγουσα κατάσταση και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση: ο χειρουργός πραγματοποιεί σχάση (διάνοιξη με μικρή τομή) της θρομβωμένης αιμορροΐδας και απομακρύνει τον θρόμβο από αυτήν, με ταχεία και σημαντική ανακούφιση από τον πόνο.

Η αιμορροϊδοπάθεια διαπιστώνεται στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων με την απλή κλινική εξέταση από τον εξειδικευμένο χειρουργό. Κατά την επίσκεψη στο ιατρείο, ο χειρουργός θα χρειαστεί πιθανότατα να πραγματοποιήσει και μια δακτυλική εξέταση, για να ψηλαφίσει τους πάσχοντες αιμορροϊδικούς όζους.

Τι Μπορώ να Κάνω;

Αν πάσχετε από αιμορροϊδοπάθεια, η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου. Ευτυχώς, οι περισσότεροι ασθενείς μπορούν να αντιμετωπισθούν συντηρητικά: μόνο μία μικρή μειονότητα – της τάξης του ενός στους δέκα – θα χρειαστεί τελικώς κάποιας μορφής χειρουργική παρέμβαση². Οι εξωτερικές αιμορροΐδες δε χρειάζονται χειρουργική παρέμβαση, εκτός αν είναι ενοχλητικές για τον ασθενή ή αν παρουσιάσουν θρομβωτικό επεισόδιο. Οι εσωτερικές αιμορροΐδες, από την άλλη, σταδιοποιούνται σε τέσσερα στάδια (ή «βαθμούς»):

• Στην αιμορροϊδοπάθεια σταδίου Ι, υπάρχουν αιμορροϊδικοί όζοι που πάσχουν, και μπορούν να ματώσουν, αλλά δεν προβάλλουν δια μέσου του πρωκτού.
• Στην αιμορροϊδοπάθεια σταδίου ΙΙ, οι πάσχοντες όζοι αιμορραγούν και προβάλλουν δια μέσου του πρωκτού κατά την προσπάθεια για κένωση, αλλά ανατάσσονται αυτόματα με το πέρας της.
• Στην αιμορροϊδοπάθεια σταδίου ΙΙΙ, οι πάσχοντες όζοι προβάλλουν δια μέσου του πρωκτού κατά την κένωση, αλλά δεν ανατάσσονται αυτόματα, με αποτέλεσμα ο ασθενής να πρέπει να πραγματοποιήσει μηχανική ανάταξη με το χέρι.
• Τέλος, στην αιμορροϊδοπάθεια σταδίου IV, οι πάσχοντες όζοι έχουν διαταθεί σε τέτοιο βαθμό που πλέον βρίσκονται μόνιμα εκτός σώματος και δεν μπορούν να αναταχθούν μηχανικά.

Η συντηρητική αντιμετώπιση είναι η πρώτη γραμμή σε κάθε στάδιο² και στηρίζεται σε απλά μέτρα που μπορεί να εφαρμόσει κάθε ασθενής: την κατανάλωση επαρκούς ποσότητας νερού (6-8 ποτήρια ημερησίως) και φυτικών ινών (ιδανικά 25-30 γρ. ημερησίως) για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, τα εδρόλουτρα σε χλιαρό νερό, την αποφυγή του έντονου μηχανικού σκουπίσματος, τα τοπικά καταπραϋντικά σκευάσματα, καθώς και τη μείωση του βάρους και την αποφυγή των ερεθιστικών τροφών. Ορισμένοι ασθενείς ίσως χρειαστεί να λάβουν κάποιο υπακτικό ή μαλακτικό κοπράνων για να βελτιώσουν τις κενώσεις τους.

Όπως και σε όλες τις χειρουργικές παθήσεις, έτσι και στην αιμορροϊδοπάθεια η θεραπεία εξατομικεύεται. Την ένδειξη για χειρουργείο τη δίνουν πρωτίστως τα συμπτώματα του ασθενούς και όχι το στάδιο της νόσου αυτό καθ’ εαυτό: ένας ασθενής με νόσο σταδίου Ι που έχει συνεχείς αιμορραγίες οι οποίες του προκαλούν αναιμία έχει χειρουργική ένδειξη, σε αντίθεση με έναν κατά τα άλλα ασυμπτωματικό ασθενή σταδίου ΙΙΙ.

Πρέπει να Χειρουργηθώ;

Η αιμορροϊδοπάθεια δεν απαιτεί απαραιτήτως χειρουργική αντιμετώπιση: 8 με 9 στους 10 ασθενείς που έχουν συμπτωματική νόσο μπορούν να αντιμετωπιστούν με συντηρητικά μέτρα επί μεγάλα χρονικά διαστήματα, ως και επ’ αόριστον, χωρίς να χρειαστεί χειρουργική παρέμβαση². Το χειρουργείο επιφυλάσσεται για την προχωρημένη νόσο και για τις περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται στα απλούστερα μέτρα.

Διατίθεται σήμερα ολόκληρο φάσμα τεχνικών, από τις χειρουργικές μεθόδους εκτομής ή ανάταξης των όζων ως το laser και την απαγγείωση με χρήση υπερήχων, και καμία δεν είναι η «καλύτερη» για όλους: η κατάλληλη θεραπεία για κάθε άρρωστο ξεχωριστά επιλέγεται μετά από αναλυτικό ιστορικό και κλινική εξέταση, σε συζήτηση μεταξύ χειρουργού και ασθενούς. Όποια μέθοδος κι αν επιλεγεί, η επέμβαση γίνεται κατά κανόνα με καμία ή μία διανυκτέρευση στο νοσοκομείο και επιτρέπει ταχεία επάνοδο στην καθημερινότητα.

Συχνές Ερωτήσεις

Πηγές

Σχετικές παθήσεις και άρθρα